Sàn Thương Mại Điện Tử Hoạt Động Như Thế Nào? Ai Chịu Trách Nhiệm Khi Hàng Có Vấn Đề?

Hiện nay, việc mua hàng online khá thuận tiện, đặc biệt là sự phong phú về sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada, Tiki, TikTok Shop... Tuy nhiên, vẫn có một số người chưa hình dung được sàn thương mại điện tử hoạt động như thế nào. Các sản phẩm trên đó có phải do chính sàn bán không? Khi mua hàng, nếu muốn đổi trả hoặc hàng bị thất lạc thì ai là người chịu trách nhiệm? Ai sẽ đổi hàng khi sản phẩm nhận được không đúng với quảng cáo, giới thiệu?

Bạn cũng đã biết cách mua hàng online và sàn thương mại điện tử. Nên trong bài viết này, tôi muốn giải thích cách các sàn thương mại điện tử hoạt động, trách nhiệm của từng bên và những bước người mua nên thực hiện khi cần khiếu nại.

Sàn thương mại điện tư

1. Sàn thương mại điện tử là gì?

Khi đi chợ truyền thống, chúng ta mua hàng ở những quầy, sạp khác nhau và người bán cũng khác nhau. Sàn thương mại điện tử cũng tương tự như vậy. Đây là một website hoặc ứng dụng có nhiều người mở gian hàng và bán sản phẩm trên đó. Khi mua hàng, chúng ta thực chất đang mua từ từng gian hàng, với người bán có thể ở những khu vực khác nhau, thậm chí ở các quốc gia khác nhau.

Tuy nhiên, không phải mọi sản phẩm trên sàn đều do bên thứ ba bán. Một số nền tảng cũng có thể trực tiếp tham gia bán hàng hoặc tổ chức những mô hình kinh doanh khác. Vì vậy, khi mua hàng, bạn nên xem thông tin người bán của từng sản phẩm.

2. Sàn thương mại điện tử hoạt động như thế nào?

Để dễ hình dung, chúng ta có thể chia một giao dịch mua hàng online thành các bước cơ bản.

Người bán đăng sản phẩm

Trước tiên, cửa hàng tạo tài khoản bán hàng và đăng thông tin sản phẩm lên sàn.

Thông tin thường bao gồm tên sản phẩm, hình ảnh, giá bán, mô tả, số lượng còn hàng, chính sách bảo hành và những lựa chọn như màu sắc hoặc kích thước.

Người bán cũng chịu trách nhiệm đối với thông tin mình cung cấp và hàng hóa mình kinh doanh theo quy định áp dụng.

Người mua tìm kiếm và đặt hàng

Khách hàng tìm kiếm sản phẩm trên ứng dụng, xem đánh giá, so sánh giá và lựa chọn cửa hàng phù hợp.

Khi quyết định mua, khách hàng thêm sản phẩm vào giỏ hàng, chọn địa chỉ nhận, phương thức thanh toán và xác nhận đơn hàng.

Hệ thống của sàn sẽ ghi nhận giao dịch và chuyển thông tin cần thiết đến người bán.

Người bán chuẩn bị hàng

Sau khi nhận đơn, người bán chuẩn bị sản phẩm, đóng gói và bàn giao cho đơn vị vận chuyển theo quy trình áp dụng.

Ở bước này, người bán phải bảo đảm hàng gửi đi phù hợp với đơn hàng đã xác nhận.

Đơn vị vận chuyển giao hàng

Hàng hóa được giao đến địa chỉ của người mua.

Tùy từng đơn hàng, việc vận chuyển có thể do đối tác logistics của sàn, đơn vị vận chuyển bên ngoài hoặc người bán tự tổ chức.

Thanh toán và hoàn tất giao dịch

Người mua có thể thanh toán trước bằng các phương thức được hỗ trợ hoặc thanh toán khi nhận hàng (COD), tức là người giao hàng thu tiền khi giao hàng.

Sàn có thể tham gia xử lý thanh toán, đối soát và chuyển tiền cho người bán theo quy định của nền tảng.

Sau khi giao dịch hoàn tất, người mua có thể đánh giá sản phẩm và cửa hàng.

Như vậy, một đơn hàng tưởng chừng đơn giản lại có sự tham gia của nhiều bên: người mua, người bán, sàn thương mại điện tử, đơn vị thanh toán và đơn vị vận chuyển.

3. Các sàn thương mại điện tử kiếm tiền bằng cách nào?

Nguồn thu của sàn có thể đến từ nhiều hoạt động.

Phí bán hàng: Người bán thường phải trả một khoản phí khi bán hàng trên sàn thương mại điện tử. Mức phí sẽ khác nhau theo quy định của mỗi sàn.

Quảng cáo: Các cửa hàng có thể chi tiền để quảng bá sản phẩm, giúp sản phẩm xuất hiện ở những vị trí được nhiều người chú ý hơn.

Dịch vụ bổ sung: Tùy nền tảng, người bán có thể sử dụng thêm những dịch vụ liên quan đến vận hành, vận chuyển hoặc các chương trình hỗ trợ kinh doanh.

Những hoạt động thương mại khác: Một số nền tảng còn có nguồn thu từ những mô hình kinh doanh hoặc dịch vụ khác.

Vì vậy, khi thấy hai cửa hàng bán cùng một sản phẩm nhưng có giá khác nhau, bạn cũng nên hiểu rằng mỗi cửa hàng có chi phí nhập hàng, vận hành, quảng cáo và chính sách giá bán riêng để thu hút người mua, ví dụ như áp dụng mã giảm giá. Vì vậy, biết cách săn voucher và mã giảm giá là một lợi thế khi mua hàng trên sàn thương mại điện tử.

4. Ai chịu trách nhiệm về sản phẩm bán trên sàn?

Khi mua một sản phẩm trên sàn thương mại điện tử, chúng ta cần phân biệt trách nhiệm của người bán, sàn và đơn vị vận chuyển theo từng công đoạn. Điều này giúp xác định đúng bên cần phản ánh và xử lý nếu hàng hóa bị hư hỏng hoặc phát sinh vấn đề sau khi mua.

Trách nhiệm của người bán

Người bán chịu trách nhiệm đối với sản phẩm của mình theo thông tin mô tả và phải thực hiện giao dịch đúng quy định mua bán.

Nếu giao hàng không đúng với thông tin mô tả sản phẩm, người mua có quyền yêu cầu trả hàng và không phải chịu những khoản phí trái quy định.

Nếu hàng hóa có bảo hành, trong quá trình sử dụng, khi sản phẩm bị lỗi và vẫn còn thời hạn bảo hành, người mua cần xác định bên chịu trách nhiệm bảo hành theo thông tin sản phẩm và điều kiện giao dịch.

Trách nhiệm của sàn thương mại điện tử

Sàn không phải lúc nào cũng là bên trực tiếp bán hàng, nhưng điều đó không có nghĩa sàn hoàn toàn không có trách nhiệm.

Sàn có nghĩa vụ liên quan đến việc vận hành nền tảng, công khai thông tin, thiết lập cơ chế tiếp nhận và xử lý phản ánh, hỗ trợ giải quyết tranh chấp và thực hiện các trách nhiệm khác theo quy định.

Khi phát sinh khiếu nại, sàn có thể đóng vai trò trung gian tiếp nhận thông tin, yêu cầu người bán phản hồi, xem xét bằng chứng và xử lý theo chính sách của nền tảng.

Trong một số trường hợp, trách nhiệm của sàn có thể lớn hơn tùy vai trò thực tế, hành vi vi phạm hoặc nghĩa vụ pháp luật liên quan.

Sàn cũng có thể ngừng hợp tác với những người bán không trung thực, gây thiệt hại cho người mua hàng.

Trách nhiệm của đơn vị vận chuyển

Đơn vị vận chuyển chịu trách nhiệm đối với phần dịch vụ vận chuyển mà mình thực hiện theo hợp đồng và quy định áp dụng. Nếu hàng bị thất lạc, mất mát hoặc xác định được rằng hàng bị tác động trong quá trình vận chuyển dẫn đến gãy, vỡ thì trách nhiệm cần được giải quyết giữa các bên liên quan, trong đó có đơn vị vận chuyển và người bán. Người mua có thể từ chối nhận hàng trong trường hợp phát hiện sản phẩm bị bể, gãy khi kiểm tra lúc giao, theo điều kiện giao nhận áp dụng.

Nếu sàn trực tiếp bán hàng thì sao?

Trường hợp sàn hoặc đơn vị vận hành nền tảng đồng thời là người trực tiếp bán sản phẩm, họ còn phải thực hiện trách nhiệm tương ứng với vai trò người bán.

Điều quan trọng là xác định đúng chủ thể bán hàng, thay vì chỉ dựa vào tên ứng dụng mà bạn đang sử dụng.

5. Nếu nhận được hàng giả, hàng lỗi hoặc không đúng mô tả thì phải làm gì?

Hiện nay, nhiều shop khuyến khích người mua quay video khi mở gói hàng để làm bằng chứng. Nếu hàng bị lỗi hoặc giao không đúng với đơn đặt hàng, người mua có thể yêu cầu trả lại sản phẩm và sử dụng video làm bằng chứng để xác nhận vấn đề.

Khi nhận hàng, nếu sản phẩm không đúng với thông tin mô tả lúc đặt mua, bạn có thể yêu cầu người bán nhận lại hàng và đặc biệt nên phản ánh trực tiếp với sàn để sàn làm việc với bên bán.

Chúng ta cũng có thể đánh giá trực tiếp shop để cảnh báo những người mua khác.

6. Cách khiếu nại và yêu cầu trả hàng, hoàn tiền

Thông thường, khi hàng bị lỗi, chúng ta sẽ liên hệ trực tiếp với người bán. Tuy nhiên, trên ứng dụng luôn có phần phản hồi và khiếu nại. Khi nhận hàng, nếu chưa kiểm tra kỹ hoặc chưa đối chiếu với thông tin mô tả sản phẩm, chúng ta không nên vội xác nhận đã nhận hàng, vì việc khiếu nại sau đó có thể khó khăn hơn.

Bước 1: Mở đơn hàng có vấn đề

Đăng nhập tài khoản đã đặt hàng, truy cập lịch sử mua hàng và chọn đúng đơn hàng cần khiếu nại. Nếu chưa kiểm tra kỹ sản phẩm, bạn không nên vội xác nhận hoàn tất đơn hàng.

Bạn nên thực hiện ngay khi phát hiện vấn đề, vì các nền tảng thường có thời hạn tiếp nhận yêu cầu trả hàng, hoàn tiền.

Bước 2: Chọn chức năng trả hàng, hoàn tiền hoặc hỗ trợ

Trong chi tiết đơn hàng, tìm chức năng phù hợp.

Tùy tình trạng đơn hàng và chính sách của sàn, bạn có thể thấy các lựa chọn như chưa nhận được hàng, sản phẩm bị lỗi, hàng bị hỏng, thiếu hàng hoặc khác mô tả.

Bước 3: Cung cấp bằng chứng

Hãy chuẩn bị những thông tin cần thiết:

  • Mã đơn hàng và thông tin sản phẩm.
  • Ảnh chụp sản phẩm thực tế.
  • Video mở hộp hoặc kiểm tra sản phẩm, nếu có.
  • Ảnh bao bì, tem nhãn, phụ kiện hoặc tình trạng hư hỏng.
  • Nội dung trao đổi với người bán nếu liên quan.

Bằng chứng càng rõ ràng thì việc đối chiếu càng thuận lợi.

Bước 4: Theo dõi phản hồi

Trước hết, bạn nên liên hệ với người bán ngay trên ứng dụng hoặc website của sàn và yêu cầu giải quyết. Nếu hai bên không thống nhất được, bạn nên gửi yêu cầu khiếu nại và thực hiện theo đúng trình tự quy định.

Sau khi gửi yêu cầu, bạn nên thường xuyên kiểm tra thông báo trong ứng dụng.

Sàn hoặc người bán có thể yêu cầu bổ sung thông tin. Nếu không phản hồi trong thời hạn được thông báo, việc giải quyết có thể bị ảnh hưởng.

Bước 5: Thực hiện trả hàng hoặc nhận hoàn tiền

Nếu yêu cầu được chấp nhận, hệ thống sẽ hướng dẫn phương án xử lý.

Có trường hợp người mua cần gửi trả sản phẩm. Cũng có trường hợp được hoàn tiền mà không cần trả hàng, tùy quyết định và chính sách áp dụng.

Bạn nên làm đúng hướng dẫn trên ứng dụng và giữ lại chứng từ gửi hàng cho đến khi vụ việc hoàn tất.

7. Những điều nên kiểm tra trước khi đặt hàng

Từ những vấn đề trên, tôi nghĩ việc hạn chế rủi ro ngay từ đầu vẫn là cách tốt nhất.

Trước khi đặt mua, bạn nên xem thông tin người bán, đọc mô tả sản phẩm và kiểm tra những đánh giá có nội dung cụ thể.

Đối với hàng điện tử, đồ gia dụng hoặc sản phẩm có giá trị cao, hãy chú ý thêm đến chính sách bảo hành, nguồn gốc sản phẩm và điều kiện đổi trả.

Nếu cùng một mẫu sản phẩm được nhiều cửa hàng bán với mức giá chênh lệch quá lớn, bạn nên tìm hiểu lý do trước khi quyết định.

Bạn cũng nên đọc kỹ tổng tiền thanh toán, phí vận chuyển và các điều kiện đi kèm.

Đặc biệt, bạn nên đọc một số đánh giá sản phẩm của những người đã mua, ưu tiên các đánh giá mới nhất.

8. Người mua có nên tin tưởng hoàn toàn vào sàn thương mại điện tử?

Theo tôi, các sàn thương mại điện tử đã giúp việc mua sắm thuận tiện hơn rất nhiều. Chúng ta có thể lựa chọn sản phẩm từ nhiều cửa hàng, theo dõi đơn hàng, thanh toán và gửi yêu cầu hỗ trợ trên cùng một ứng dụng.

Sàn có những trách nhiệm trong việc quản lý và vận hành nền tảng. Người bán có trách nhiệm đối với hàng hóa và giao dịch của mình. Người mua cũng cần chủ động kiểm tra thông tin, lưu giữ bằng chứng và sử dụng đúng các kênh khiếu nại khi có vấn đề.

Kết luận

Sàn thương mại điện tử là nơi kết nối người mua với nhiều người bán, đồng thời cung cấp những công cụ hỗ trợ tìm kiếm, đặt hàng, thanh toán, vận chuyển và xử lý khiếu nại.

Khi sản phẩm có vấn đề, trách nhiệm không tự động thuộc hoàn toàn về một bên. Người bán, sàn và đơn vị vận chuyển có những nghĩa vụ khác nhau, tùy vai trò và nguyên nhân phát sinh.

Nếu gặp hàng lỗi, hàng không đúng mô tả hoặc nghi ngờ hàng giả, bạn nên lưu giữ bằng chứng và liên hệ người bán để được giải đáp nếu vẫn đề không thể giải quyết được thì bạn có thể gửi yêu câu đổi trả hàng hay hoàn tiền từ sàn.

Hiểu rõ những điều này không chỉ giúp chúng ta biết cách bảo vệ quyền lợi của mình mà còn tự tin hơn khi mua sắm trực tuyến.

Mua Hàng Online